Als een monumentale boom toch moet worden gekapt
Grote, oude bomen zijn vaak beeldbepalend voor een straat, brink of dorp. Sommige bomen staan er al vele tientallen jaren en zijn uitgegroeid tot monumentale exemplaren. Als zo'n boom wordt gekapt, is dat dan ook ingrijpend. Het straatbeeld verandert en bij inwoners kan de vraag ontstaan: waarom moet deze boom weg?
De gemeente Tynaarlo besluit niet zomaar tot het kappen van grote of monumentale bomen. Juist bij deze bomen staat behoud voorop. Voordat een besluit tot kap wordt genomen, wordt daarom eerst onderzocht wat er met de boom aan de hand is en of behoud nog verantwoord en mogelijk is.
Eerst onderzoeken, dan pas besluiten
Wanneer er twijfels zijn over de conditie of veiligheid van een grote boom, wordt deze eerst deskundig beoordeeld. Daarbij wordt onder andere gekeken naar de conditie van de kroon, stam en wortels, eventuele aantastingen door schimmels en de stabiliteit van de boom.
Als daar aanleiding voor is, wordt aanvullend onderzoek uitgevoerd. Het doel daarvan is niet om een reden te vinden om een boom te kappen, maar juist om vast te stellen wat er werkelijk aan de hand is en welke mogelijkheden er nog zijn om de boom te behouden.
Pas wanneer uit onderzoek blijkt dat een boom onvoldoende toekomstperspectief heeft of dat de veiligheid niet meer voldoende kan worden gewaarborgd, komt kap in beeld. Zeker bij monumentale bomen wordt die afweging zorgvuldig gemaakt.
Vooral oude beuken hebben het moeilijk
Wat we de laatste jaren helaas steeds vaker zien, is dat grote, oude beuken achteruitgaan. Dat heeft niet één oorzaak. Vaak gaat het om een combinatie van factoren.
Beuken zijn gevoelig voor veranderingen in hun groeiplaats en vochtvoorziening. Daarbij gaat het niet alleen om langdurige droogte. Ook de steeds grotere afwisseling tussen zeer droge en juist zeer natte perioden kan bomen onder druk zetten. Een boom die gedurende meerdere jaren met zulke omstandigheden te maken krijgt, kan verzwakken.
Ook de standplaats speelt een rol. Een grote boom heeft onder de grond veel ruimte nodig voor zijn wortels. Op sommige plekken hebben bomen te maken met bestrating, verdichte grond of beperkte groeiruimte. Dat hoeft niet direct tot problemen te leiden, maar kan een boom wel kwetsbaarder maken wanneer daar andere stressfactoren bij komen.
Bij oude bomen kunnen de gevolgen daarvan groot zijn. Een boom die tientallen jaren zonder zichtbare problemen op dezelfde plek heeft gestaan, kan in relatief korte tijd sterk achteruitgaan.
Reuzenzwam kan wortels ernstig aantasten
Een probleem dat we bij beuken regelmatig tegenkomen, is de reuzenzwam. Dit is een schimmel die het wortelstelsel van een boom kan aantasten.
Dat is verraderlijk, omdat een groot deel van het probleem zich onder de grond afspeelt. Bovengronds kan een boom soms nog behoorlijk groen en vitaal lijken, terwijl belangrijke wortels al ernstig zijn aangetast.
De schimmel tast het hout in de wortels aan. Daardoor kunnen belangrijke dragende wortels hun sterkte verliezen. Juist deze wortels zorgen ervoor dat een grote boom stevig in de bodem verankerd staat.
Een ernstige aantasting kan zich bovendien snel ontwikkelen. Daardoor kan een situatie ontstaan waarin een boom die eerder nog voldoende stabiel leek, binnen relatief korte tijd een belangrijk deel van zijn stabiliteit verliest.
Dat is vooral zorgelijk wanneer zo'n grote boom langs een weg, voetpad, plein, woning of andere openbare ruimte staat. Een volwassen beuk kan vele tonnen wegen. Wanneer de stabiliteit van zo'n boom niet meer voldoende kan worden gegarandeerd, kan de gemeente het veiligheidsrisico niet negeren.
Kappen is soms onderdeel van verantwoord bomenbeheer
Het kappen van een monumentale boom voelt misschien tegenstrijdig met goed groenbeheer. Toch kan juist zorgvuldig bomenbeheer betekenen dat uiteindelijk tot kap moet worden besloten.
Onze voorkeur is altijd om waardevolle bomen zo lang mogelijk op een verantwoorde manier te behouden. Maar bomen zijn levende organismen. Ze worden oud, kunnen verzwakken en kunnen worden aangetast door ziekten en schimmels. Niet iedere aantasting is te behandelen en niet iedere oude boom kan onbeperkt behouden blijven.
Daarom wordt bij twijfel eerst onderzocht wat er aan de hand is. Vervolgens wordt gekeken of maatregelen mogelijk zijn waarmee de boom veilig behouden kan blijven. Pas wanneer dat niet meer verantwoord is, wordt besloten dat kap noodzakelijk is.
Dat besluit nemen we zeker bij grote en monumentale bomen niet lichtvaardig. We weten hoeveel waarde deze bomen hebben voor onze dorpen, voor natuur en biodiversiteit en voor de mensen die er soms al hun hele leven langs lopen.
Juist daarom willen we er zorgvuldig mee omgaan, zolang de boom er staat, maar ook wanneer uiteindelijk het moeilijke besluit moet worden genomen om afscheid van een boom te nemen.