Toespraak dodenherdenking 2020


Burgemeester Marcel Thijsen sprak tijdens de digitale Dodenherdenking in Eelde-Paterswolde onderstaande toespraak uit. Deze werd al eerder opgenomen.

“Als je vrij bent lijkt het vanzelfsprekend.

Je mist het pas als je het ontbeert,

en wie het je ontnam propageert

dat vrijheid gehoorzaamheid betekent.

Wie ademhaalt vindt dat niet bijzonder.

Bij ademnood ga je het pas waarderen,

het zuurstofapparaat kan het je leren.

Ongehinderd ademen dat is een wonder.

Wie vrijheid kent en koestert en behoedt,

die ademt waarlijk met gezonde longen.

De vreugde van de wet worde bezongen,

want vrijheid in gebondenheid is goed.

Je bent echt vrij wanneer je ongedwongen

naar eigen keuze doen kunt wat je moet.”

Jan Terlouw schreef het gedicht ‘Vrijheid’ in 2018. Vrij zijn is ongedwongen keuzes kunnen maken en naar hartenlust kunnen ademhalen. Dat je kunt gaan waar je wilt en in gezondheid leven mag. Vandaag de dag leren we opnieuw dat deze levensbehoeften niet zomaar rechten, maar voorrechten zijn. Niets is vanzelfsprekend in het leven.

Uiteraard is dit jaar alles anders. In 75 jaar vrijheid zijn we misschien nog nooit zo onvrij geweest. We zijn gebonden aan huis en leven in het enge idee dat nabij contact met een ander, hoe waardevol ook, kan leiden tot ziekte. Tot ademnood.

Dat betekent dat we, om een ander een gezond en vrij leven te gunnen, onszelf een beperking opleggen. Dat we geen uitbundig feest vieren op 75 jaar vrijheid. Maar dat komt nog, ik beloof het u. Het betekent dat we dit jaar samen, maar alleen herdenken. U thuis, ik hier in de Dorpskerk in Eelde. De vorm is anders, maar aan de betekenis van deze herdenking doet het wat mij betreft niets af.  

We herdenken vandaag de mensen die het leven lieten tijdens de Tweede Wereldoorlog, of in oorlogssituaties of bij vredesmissies daarna. Die stierven simpelweg om wie ze waren, of omdat ze aan het front vochten, omdat ze ziek werden, in het verzet zaten of omdat ze vreselijk honger leden.

We herdenken hun strijd, het onrecht en hun gebrek aan vrijheid. En we staan stil bij de praktijk waarin iemands vrijheid beperkt wordt, omdat diegene ‘anders’ is.

Maar wat is dat eigenlijk, anders zijn? Is iemand anders wanneer hij niet dezelfde politieke voorkeur heeft? Niet in dezelfde God gelooft? Op hetzelfde, of juist het andere geslacht valt? Wanneer iemand, of diens voorouder, niet uit Nederland komt? Het lot hem een chronische ziekte gegeven heeft? De ander een man, vrouw, of transgender is?

Wat is vanuit uw perspectief ‘anders zijn?’ En, als iemand al anders is, hoe erg is dat dan precies?

Onze samenleving is een bonte verzameling van mensen, kleuren, voorkeuren en meningen. Zoveel mensen, zoveel overtuigingen en gelukkig vaak ook goede bedoelingen. En dat is iets om te koesteren, lijkt me. Andermans mening is er niet om luidruchtig te bekritiseren op sociale media, maar om gehoord te worden en samen tot consensus te komen.

Winston Churchill zei ooit: “Er is moed voor nodig om op te staan en te spreken, maar er is ook moed voor nodig om te gaan zitten en te luisteren.”

En vrijheid is precies dat: oprecht naar elkaar luisteren, met respect voor de ander samen leven. Moet je het eens zijn, nee, moet je hetzelfde zijn om beide in vrijheid te kunnen leven? Dat lijkt me niet. Samen leven doe je door elkaar vrijheid te gunnen, en dat begint bij respect voor die ander en zijn geloof, afkomst, politieke voorkeur en liefdesrelaties. Om zo nu en dan over je eigen referentiekader heen te kijken dus. En inderdaad, dat vergt soms moed.

En vrijheid voor iedereen begint soms ook bij jezelf een beperking opleggen, zonder daarmee overigens aan vrijheid van meningsuiting in te boeten. Het is zoals een ander Engels staatsman, David Lloyd George, ooit zei: “Vrijheid heeft beperkingen, maar geen grenzen.”

De beperking zit ‘m dan bijvoorbeeld in geen kwetsende teksten op sociale media te zetten als je het ergens niet mee eens bent. Door niet mee te doen aan discriminerende spreekkoren in een voetbalstadion als jouw hele vak dat wel doet. Door niet de hele dag luide muziek op te zetten en daarmee het woongenot van de buren weg te nemen. En, zoals vandaag de dag: door niet zomaar naar buiten te gaan, zodat de ander ongehinderd kan blijven ademen.

Wat dat laatste betreft, denk ik dat wij in Tynaarlo heel goed begrijpen wat vrijheid is. Wat solidair zijn betekent, wat samenleven, het samen doen, inhoudt. Al bijna twee maanden leven we in de anderhalvemetersamenleving, en beperken we ons sociaal contact. Wat doet het goed te zien hoe u zich aan deze maatregelen houdt en dit nieuwe normaal probeert vorm te geven. Niet alleen voor uzelf, maar ook omwille van een ander. Dank daarvoor.

En, vooral: wat is het hoopvol om te zien hoeveel onze gemeenschap voor elkaar betekent in deze tijd. Dat ook op afstand mensen veel voor elkaar kunnen betekenen. Dat de ouderen en zieken niet worden vergeten. Dat de postbode en bloemist het drukker hebben dan ooit. Dat niet alleen voor jezelf, maar ook voor je buurvrouw boodschappen doen niet zo moeilijk is. Dat een praatje in de deuropening iemands dag kan maken. Dat ouders nog wat opsteken van het huiswerk van hun kinderen. Dat er voor menig raam in het dorp een knuffelbeer te vinden is.

Deze onderlinge verbondenheid, deze sociale cohesie, is het smeermiddel van een vrije samenleving. Naar elkaar omzien en rekening houden met elkaar: op deze manier draagt iedereen z’n steentje bij aan elkaars vrijheid. En zo komen we deze moeilijke periode door, ik weet het zeker.

“Als je vrij bent lijkt het vanzelfsprekend, je mist het pas als je het ontbeert”, schreef Jan Terlouw. Daarom wil ik u vragen de beschreven onderlinge verbondenheid te blijven volhouden. Zolang we elkaar in de ogen en niet met de nek aankijken, zolang er ruimte is voor dialoog en niet voor monoloog, hebben polarisatie, angst en haat weinig kans.

Zolang we met respect samen kunnen leven, kunnen we in vrijheid leven. Dat lukt ons al 75 jaar. Een bijzondere mijlpaal om bij stil te staan en, al is het vanuit huis, groots te vieren. En, om minstens nog 75 jaar aan vast te plakken, zo lijkt me.